Artikel verschenen in De Morgen van 23 april 2010
door Johan Corthouts

De eerste slimme stroom- en gasmeters draaien sinds gisteren in Leest en Hombeek. Op termijn zouden alle Vlaamse gezinnen zulke slimme meters krijgen, waarmee ze energie kunnen besparen en meer groene stroom kunnen consumeren.

"Als we onze ambitie voor een groene economie willen waarmaken, dan moeten we inzetten op slimme meters en slimme netten." Minister-president Peeters kon gisteren niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het eerste proefproject met slimme meters voor Vlaanderen is. Het project vormt niet alleen een eerste stap om de energienetten te moderniseren, maar is ook essentieel voor Vlaanderen om de Europese klimaatdoelstellingen te realiseren.

De Europese Unie wil tegen 2020 de uitstoot van broeikasgassen met 20 procent terugdringen, 20 procent meer groene energie en 20 procent minder energieverbruik realiseren. Ook Vlaanderen moet daarvoor een pak inspanningen doen en hoopt dat onder meer via de lancering van slimme meters te doen. Eandis, de werkmaatschappij van de gemengde intercommunales in Vlaanderen, zet daarvoor de eerste stappen met een proefproject in de Mechelse deelgemeenten Leest en Hombeek.

In totaal worden daar bij 2.900 gezinnen 4.200 elektronische verbruiksmeters voor elektriciteit en aardgas geïnstalleerd. Het eerste proefproject dient om de technische haalbaarheid van de slimme meters te testen. Er zal worden gekeken of de verbruiksgegevens op vlotte wijze op afstand kunnen worden gelezen. Ook zal worden nagegaan of op afstand de stroom bij de gezinnen kan worden uitgeschakeld.

Het uitschakelen van de stroom op afstand is een essentieel onderdeel van een nieuw energiesysteem, waarbij er meer plaats komt voor hernieuwbare bronnen op het net. Meer en meer gezinnen maken gebruik van zonnepanelen. Ook windmolens en warmtekrachtkoppeling zijn in opmars. Probleem echter is dat het huidige energienet niet is aangepast aan deze vormen van decentrale energieproductie.

Het huidige energienet is uitgetekend om energie van grote stroomcentrales naar de verbruikers te brengen. Als de energiestromen ook omgekeerd lopen, dan leidt dit vandaag tot problemen op het net, onder meer door de onvoorspelbaarheid van energie uit zonneschijn en wind. Vandaar de noodzaak om het net flexibel te maken en vraag en aanbod van energie beter op elkaar af te stemmen. Huishoudtoestellen moeten daarbij, via een slimme stekker, kunnen communiceren met het net zodat ze op piekmomenten van verbruik kunnen worden uitgeschakeld. Omgekeerd moeten toestellen kunnen worden ingeschakeld als het verbruik laag is.

De eerste slimme stroom- en gasmeters draaien sinds gisteren in Leest en Hombeek. Op termijn zouden alle Vlaamse gezinnen zulke slimme meters krijgen, waarmee ze energie kunnen besparen en meer groene stroom kunnen consumeren.
"Slimme meters zijn geen hebbedingetje, maar een opstap naar slimme netten," zegt Vlaams volksvertegenwoordiger Bart Martens (sp.a) en bestuurder bij Eandis. "Dit project is gedoemd om te slagen."

Vierduizend meters per dag

Als het proefproject positief wordt geëvalueerd, start Eandis een tweede proefproject. In heel Vlaanderen zullen 40.000 meters worden geïnstalleerd, waarbij de logistiek van het hele project worden bekeken. In het werkingsgebied van Eandis (80 procent van Vlaanderen) wachten vier miljoen meters op vervanging. "Als we de slimme meter vanaf 2014 in vier à vijf jaar in heel Vlaanderen willen uitrollen, dan betekent dit dat er per werkdag 4.000 meters moeten worden geïnstalleerd. Dat vergt een goede voorbereiding", zegt Luc De Bruycker, directeur bij Eandis.

Eandis spendeert 135 miljoen aan de twee proefprojecten. Als het tot een totale uitrol van de slimme meters in Vlaanderen komt, dan moet Eandis daarvoor tussen 1,3 à 1,5 miljard euro investeren. Een gigantisch bedrag, waarvan de werkmaatschappij 800 miljoen euro denkt te kunnen recupereren door besparingen. Bijvoorbeeld, door het op afstand opnemen van de meters, moet Eandis geen mensen meer op pad sturen om de metersstanden te noteren.

De factuur van de overige 700 miljoen euro zal via de distributienettarieven worden doorgerekend aan de verbruiker. Die zullen met 20 procent stijgen. Disitributienettarieven vormen 30 procent van de eindfactuur van de consument. Op de totale factuur betekent dat dus een plus van ongeveer 6 procent.

Eandis is ervan overtuigd dat de consumenten de prijsstijging gedeeltelijk kunnen compenseren. De slimme meter zal de gezinnen immers de mogelijkheid bieden om zelf meer energie te besparen, bijvoorbeeld door wasmachines te laten draaien als de stroomtarieven het laagst zijn. Dat kan 500 miljoen euro opleveren. De gemeenschap doet ook haar voordeel met de slimme meters. Door meer hernieuwbare energie op het net te krijgen daalt de uitstoot van broeikasgassen. Ook daar ligt een voordeel van 500 miljoen euro te rapen.

Of Eandis zijn cijferwerk goed heeft gedaan, zal blijken. Mogelijk zijn de kosten van de slimme meter voor de consument veel te laag ingeschat. Energieprofessor Ronnie Belmans (KUL) rekent op een prijssstijging van de eindfactuur voor de consument met 50 à 60 procent tegen 2020, tien keer meer dan de prognose van Eandis. Minister-president Peeters is beducht voor de hogere prijzen. "We gaan ons zo organiseren dat er geen zware kosten voor de verbruiker komen", zei hij. Maar Peeters is realist. "Slimme netten zijn duurder dan klassieke energienetten."

Essentieel in het businessplaatje van Eandis is het slagen van zijn datacommunicatiesysteem. Eandis heeft een eigen systeem op poten gezet om data over het stroomnet te versturen. Als blijkt dat dit systeem niet naar behoren werkt, dan moet Eandis overschakelen naar een andere systeem. En dat zou de kostprijs van de investering gevoelig kunnen opdrijven. "In plaats van 1,5 miljard euro spreken we dan over 2,2 miljard euro en ziet onze businesscase er minder goed uit", erkent Guy Peeters, de voorzitter van het managementcomité van Eandis.